Słowniczek

A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - Ł - M - N - O - P - R - S - Ś - T - U - W - Z - Ż

A

Abordaż - powszechnie stosowany do końca XVII wieku sposób walki na morzu, polegający na tym, że atakujący okręt podchodził do okrętu nieprzyjacielskiego i po ewentualnym staranowaniu go szczepiał się z nim za pomocą specjalnych haków abordażowych i lin. Piechota wdzierała się na pokład wroga i w boju wręcz zdobywała okręt.

Admirał - stopień w marynarce wojennej, w wojsku polskim odpowiadający stopniowi generała broni wojsk lądowych. Słowo to weszło w użycie w Europie w XII w., przyjęte przez Wenecjan i Genueńczyków na oznaczenie dowódcy floty.

Akwen - określona część obszaru na wodzie, odpowiednik terenu na lądzie.

Armator - przedsiębiorstwo (lub osoba), które prowadzi eksploatację jednego lub więcej statków własnych lub cudzych. Dawniej armatorami nazywano ludzi, którzy uzbrajali statek korsarski i często byli jego dowódcami.

Awizo - szybki i zwrotny okręt pomocniczy w czasach flot żaglowych, o wyporności około 150 ton, słabo uzbrojony, służący zwykle jako okręt łącznikowy. Nazwa "awizo" przetrwała do dziś w niektórych marynarkach wojennych (np. francuskiej).

Powrót na górę

B

Baksztag - 1. wiatr wiejący skośnie od rufy, w sektorze od linii prostopadłej do burty statku aż do jego rufy; 2. kurs statku żaglowego, przy którym kąt pomiędzy dziobową częścią linii symetrii kadłuba a kierunkiem wiatru jest większy od 90 stopni, a mniejszy od 180 stopni.

Balast - ciężar przyjęty na statek w celu polepszenia jego stateczności, przez obniżenie środka ciężkości lub zmiany przechyłu i przygłębienia statku; statki handlowe mają balast stały i chwilowy, przyjmowany w razie braku ładunku; za balast chwilowy służy woda nabierana do zbiorników balastowych.

Bandera - flaga, która jest znakiem przynależności państwowej okrętu, podnoszona zarówno przez okręty wojenne, jak i statki handlowe. Polska bandera wojenna jest biało-czerwona z wycięciem trójkątnym na końcu i ma na białym polu tarczę z orłem. Bandera handlowa różni się o wojennej tym, że nie ma wcięcia. Na okrętach wojennych bandera jest sztandarem i podnoszona jest w czasie postoju na drzewcu rufowym, w czasie ruchu zaś na gaflu tylnego masztu. Na jachtach prywatnych często umieszcza się ją na jarzmie steru lub na lewej wancie.

Bączek - 1. niewielka, szeroka łódź dwuwiosłowa, obsługiwana przeważnie przez jednego człowieka, używana do różnych prac gospodarczych i utrzymania łączności okrętu z lądem; najczęściej wiosłuje się na nim z rufy jednym wiosłem, sposobem "na śrubkę". Bączek zwany jest na okrętach wojennych jolką; 2. mała jednoosobowa łódka żaglowa służąca do celów szkoleniowych młodzieży.

Blok - część osprzętu pokładowego, ułatwiająca pracę lin przy podnoszeniu ciężarów; blok składa się z policzków z rozporami, krążka do prowadzenia liny z bloku i osi, zwanej sworzniem. Krążek może być z metalu, a także z twardego drewna gwajakowego. Bloki mogą mieć trzy lub więcej krążków na jednej osi. Duże bloki ujęte są w stalową ramę. Do lin stalowych używane są stalowe bloki z otwieranym policzkiem, są to tzw. bloki orwierane; na jachtach stosuje się bloczki, które ułatwiają kontrolę nad żaglami.

Bom - poziomy ruchomy drzewc, do którego przymocowany jest dolna część żagla. Bom jest osadzony piątą w specjalnym metalowym wiązaniu umocowanym do masztu.

Bryza - umiarkowany wiatr lokalny o rytmie półdobowym, występujący na wybrzeżach morskich, powstający wskutek tego, że ląd szybciej ogrzewa się i stygnie niż woda. Gdy ląd ogrzewa się pod wpływem dziennego nasłonecznienia, powietrze nad nim unosi się, a na jego miejsce napływa chłodniejsze powietrze z pasa wód przybrzeżnych - wiać zaczyna bryza morska (dzienna) w kierunku z morza na ląd. W nocy ląd stygnie szybciej niż morze, toteż powstaje prąd powietrza w kierunku odwrotnym - bryza lądowa (nocna). Bryza morska wieje od godziny 8 do 10 rano do zachodu słońca i sięga do 20 mil morskich w głąb lądu. Bryza lądowa wieje przez całą noc i sięga na odległość około 5 mil od brzegu.

Bukszpryt - rodzaj pochyłego masztu, drewniana lub metalowa belka umocowana do dziobnicy, wystająca - ukośnie do góry - przed dziób okrętu żaglowego; służy do rozpinania lin i żagli.

Burta - ściana boczna, bok statku.

Powrót na górę

Tłumaczenia mojego autorstwa oraz z "Z dziejów Żeglugi" Mariana Mickiewicza, Nasza Księgarnia, Warszawa 1971.