Historia i budowa śluz
Śluza Przegalina - Śluza Gdańska Głowa - Śluza Miłomłyn - Śluza Zielona - Śluza Ostróda - Śluza Mała Ruś
 Na Kanale Ostródzko-Elbląskim funkcjonują 4 śluzy, zbudowane w połowie i latach 70. XIX wieku, a przebudowane w latach 1920-1930. Są to Miłomłyn, Zielona, Ostróda i Mała Ruś.
Budując kanał projektowano go pierwotnie w wersji zakładającej budowę wielu śluz komorowych w celu pokonania różnicy poziomów wód na trasie szlaku. W związku z tym zbudowano wiele śluz, których komory wykonane były z drewna. Dysponowały one jedno- lub dwuskrzydłowymi, drewnianymi wrotami, otwieranymi ręcznie.
Na krótkim 3-kilometrowym odcinku kanału jezioro Dróżno-Jelenie do 1850 roku powstało 5 śluz. Do 1881 roku, tzn. do chwili zbudowania pochylni Całuny i wykonania nowego przekopu kanałowego, kanał prowadzony był około 50 m na północ od obecnego biegu. Pozostał po nim relikt w postaci głębokiego, porosniętego krzewami i całkiem już pokaźnymi wierzbami i topolami wykop, zamkniety od strony Jeleni zimną groblą i drugą na wysokości pochylni Całuny. Dalszym jego odcinkiem poprowadzono kanał obiegowy pochylni. Po wybudowaniu kolejnej pochylni zlikwidowano stary kanał śluzowy, gdyż jej rolę przejeła owa nowa pochylnia uzbrojona w sprawniejszą turbine wodną.
Później, do 1861 roku powstały śluzy w Miłomłynie i Zielonej, zbudowane również jako komorowe, w konstrukcji drewnianej. W 1875 roku zbudowano dwie nastepne w Ostródzie i Małej Rusi, gdzie powielono modele śluz komorowych, z tym, że ich komory wykonano jako murowane z cegły, zaś głowy były masywne, z cegły i kamienia. Śluzy te posiadały komory o długości około 29 m i szerokości około 3,20 m. Napełniane były przez zastawki we wrotach, uruchamiane ręcznie.
Śluzy te funkconowały o lat 1920-1930; w efekcie programu ich modernizacji, w latach 1925-1926 przebudowano śluzy Miłomłyn i Zielona, zastepując drewniane komory komorami masywnymi, betonowymi. W latach 1931-1932 murowaną z cegły komorę śluzy Ostróda zastapiono betonową. Przemianom tym oparła się śluza Mała Ruś, która do dzisiaj utrzymała komorę murowaną z cegły, w kształcie z lat 70. XIX wieku. Modernizując śluzy, utrzymywano tradycyjne rozwiązania wrót spornych, drewnianych, otwieranych ręcznie. Utrzymano tradycyjne systemy napełniania/opróżniania komór śluz przez zastawki we wrotach, które są uruchamiane ręcznie. Poniżej zdjęcie wrót śluzy Miłomłyn.
 
Śluza Przegalina
Śluza południowa w Przegalinie położona jest w 0+550 kilometrze Martwej Wisły (Wisły Gdańskiej) w mieście Gdańsku, w
miejscu połączenia rzeki Wisły z Martwą Wisłą. Śluza Przegalina Południowa jest obecnie jedynym stopniem na drodze
wodnej Wisły Gdańskiej. Zadaniem stopnia jest umożliwienie żeglugi rzeką Martwą Wisłą (od rz. Wisły Gdańska)
oraz ochrona terenów położonych nad Martwą Wisłą (Żuław Gdańskich) przed wielkimi wodami rzeki Wisły.
Pierwsze śluzy w Przegalinie zostały wybudowane w 1895 roku w ramach szerszego programu
inwestycyjnego przebudowy ujścia Wisły (obejmującego m.in. wykonanie tzw. przekopu oraz odcięcie od Wisły tzw.
Wisły Gdańskiej i Wisły Elbląskiej). W tym okresie została wybudowana właściwa śluza (obecnie nieczynna, zwana śluzą
północną) oraz tzw. śluza dla tratw. W latach 1975 - 1981 w miejscu śluzy dla tratw została wybudowana druga śluza -
tzw. śluza południowa. Wobec pogarszania się stanu technicznego śluzy północnej w 1992 roku została ona wyłączona z
eksploatacji, zaś w latach 1995-99 w awanporcie górnym śluzy północnej wybudowano wał przeciwpowodziowy dla
zabezpieczenia terenów położonych nad Martwą Wisłą oraz zabezpieczono konstrukcję śluzy na czas wieloletniego wyłączenia.
Konstrukcja śluzy: Komora śluzy Przegalina Południowa wykonana jest ze ścianki szczelnej typu Larsen
IIIn, z brusów dł. ok. 14m zwieńczonych oczepem żelbetowym. Płyta denna to konstrukcja żelbetowa gr. 40 cm na podkładzie
z betonu wyrównawczego gr. 20 cm. Głowy śluzy wykonane są w postaci monolitycznych konstrukcji żelbetowych (fundowanych
bezpośrednio). Komora jest napełniana i opróżniana przez kanały obiegowe, umieszczone symetrycznie w głowie górnej i
dolnej. Zamknięcia kanałów obiegowych: zasuwy stalowe. Zamknięcia śluzy: wrota wsporcze dwuskrzydłowe konstrukcji
stalowej. Górne wrota śluzowe pełnią jednocześnie rolę wrót przeciwpowodziowych. Napęd wrót i zasuw kanałów obiegowych:
hydrauliczny. Uruchamianie wrót i zasuw kanałów obiegowych: z maszynowni (są cztery maszynownie, po dwie na każdej
głowie) lub zsterówki przy prawym przyczółku głowy górnej.
Podstawowe parametry śluzy:
klasa budowli: II
długość użytkowa komory: 188.37 m
szerokość użytkowa komory: 11.91 m
głębokość NWŻ nad progiem górnym: 3.28 m
głębokość NWŻ nad progiem dolnym: 3.28 m
długość całkowita: 214.83 m
spad maksymalny: 2.49 m
rzędna korony głowy dolnej: 2.55 m Kr
rzędna korony głowy górnej: 6.14 m Kr
rzędna progu górnego: -3.86 m Kr
rzędna dna komory: -3.85 m Kr
rzędna progu dolnego: -3.86 m Kr
rzędna dolnej krawędzi mostu: +9.31 m Kr
Powrót na górę
Śluza Gdańska Głowa
Śluza Gdańska Głowa położona jest w 0+200 kilometrze Szkarpawy (Wisły Elbląskiej) w gminie Stegna, woj. pomorskie.
Zadaniem stopnia jest umożliwienie żeglugi rzeką Szkarpawą (od rz. Wisły do Zalewu Wiślanego) oraz ochrona terenów
położonych nad Szkarpawą przed wielkimi wodami rzeki Wisły. Stopień został wybudowany w 1895r w ramach szerszego
programu inwestycyjnego przebudowy ujścia Wisły (obejmującego m.in. wykonanie tzw. przekopu oraz odcięcie od Wisły tzw.
Wisły Gdańskiej i Wisły Elbląskiej). Śluza została poddana remontowi kapitalnemu w latach 1998-99.
Śluza Gdańska Głowa jest śluzą komorową o konstrukcji betonowej, oblicowanej cegłą klinkierową z
wrotami wspornymi dwuskrzydłowymi z mechanizmami o napędzie ręcznym. Komora jest napełniana i opróżniana przez kanały
obiegowe, umieszczone symetrycznie w głowie górnej i dolnej. Zamknięcia kanałów stanowią zawory motylkowe o napędzie
ręcznym. Wrota górne i dolne komory posiadają konstrukcję stalową nitowaną. Na wrotach znajdują się kładki komunikacyjne.
Podstawowe parametry śluzy:
klasa budowli: III
długość użytkowa komory: 61.00 m
szerokość użytkowa komory: 12.50 m
głębokość NWŻ nad progiem górnym: 2.75 m
głębokość NWŻ nad progiem dolnym: 2.75 m
długość całkowita: 102.88 m
spad maksymalny: 3.0 m
rzędna korony ścian: 3.48 - 3.62 m Kr
rzędna korony głowy górnej: 4.97 - 5.02 m Kr
rzędna progu górnego: -3.31 m Kr
rzędna dna komory: -3.43 m Kr
rzędna progu dolnego: -3.31 m Kr
Powrót na górę
Śluza Miłomłyn
Śluza i jaz Miłomłyn położone są w miejscowości Miłomłyn. Zadaniem stopnia jest umożliwienie żeglugi na odcinku
Miłomłyn - Ostróda - Jez. Szeląg, Miłomłyn - Jez. Druzno i Miłomłyn - Iława oraz przepuszczenie wód z Jez. Jeziorak
do Jez. Drwęckiego. Obiekt został wybudowany w latach 1872 - 1876 i poddany generalnej przebudowie przed rokiem 1926.
Jaz został poddany remontowi kapitalnemu w 1993 r.
Śluza Miłomłyn jest śluzą komorową o konstrukcji betonowej z wrotami wspornymi jednoskrzydłowymi z
mechanizmami cięgnowo - łańcuchowymi o napędzie ręcznym. Komora jest napełniana i opróżniana przez zastawki we wrotach
(także o napędzie ręcznym). Na wrotach znajdują się drewniane pomosty służące do obsługi zastawek. Przy dolnej głowie
śluzy znajduje się most drogowy w ciągu drogi Miłomłyn - Zalewo.
Podstawowe parametry śluzy:
klasa budowli: IV
długość użytkowa komory: 33.88 m
szerokość użytkowa komory: 3.60 m
głębokość NWŻ nad progiem górnym: 2.19 m
głębokość NWŻ nad progiem dolnym: 1.38 m
długość całkowita: 76.75 m
spad maksymalny: 3.54 m
rzędna korony ścian: 97.75-100.05 m Kr
rzędna progu górnego: 97.05 m Kr
rzędna dna komory: 95.05 m Kr
Powrót na górę
Śluza Zielona
Śluza i jaz Zielona położone są w miejscowości Zielona, gmina Miłomłyn, woj. warmińsko - mazurskie.
Zadaniem stopnia jest umożliwienie żeglugi na odcinku Miłomłyn - Ostróda - Jez. Szeląg oraz przepuszczenie wód z
Jez. Jeziorak do Jez. Drwęckiego. Obiekt został wybudowany w latach 1872 - 1876 i poddany generalnej przebudowie w
latach 1920-26. Jaz został poddany remontowi kapitalnemu w 1996r.
Śluza Zielona jest śluzą komorową o konstrukcji betonowej z wrotami wspornymi jednoskrzydłowymi z
mechanizmami cięgnowo - łańcuchowymi o napędzie ręcznym. Komora jest napełniana i opróżniana przez zastawki we wrotach
(także o napędzie ręcznym). Na wrotach znajdują się drewniane pomosty służące do obsługi zastawek.
Podstawowe parametry śluzy:
klasa budowli: IV
długość użytkowa komory: 34.19 m
szerokość użytkowa komory: 3.55 m
głębokość NWŻ nad progiem górnym: 2.29 m
głębokość NWŻ nad progiem dolnym: 1.98 m
długość całkowita: 60.88 m
spad maksymalny: 1.96 m
rzędna korony ścian: 97.05 m Kr
rzędna progu górnego: 94.07 m Kr
rzędna dna komory: 92.73 m Kr
rzędna progu dolnego: 92.73 m Kr
Powrót na górę
Śluza Ostróda
Śluza Ostróda położona jest w Ostródzie przy ul. Mickiewicza 42. Zadaniem stopnia jest umożliwienie żeglugi na odcinku
Miłomłyn - Ostróda - Jez. Szeląg oraz przepuszczenie wód z Jez. Pauzeńskiego do Jez. Drwęckiego. Obiekt został wybudowany
w latach 1872 - 1876 i poddany generalnej przebudowie w latach 1923 - 1926. Wrota śluzowe zostały wymienione w 1998 r.
Śluza Ostróda jest śluzą komorową o konstrukcji betonowo - ceglanej z wrotami wspornymi
dwuskrzydłowymi z mechanizmami cięgnowymi sztywnymi o napędzie ręcznym. Komora jest napełniana i opróżniana przez
zastawki we wrotach (także o napędzie ręcznym). Na wrotach znajdują się drewniane pomosty służące do obsługi zastawek.
Przy dolnej głowie śluzy znajduje się most drogowy w ciągu ul. Mickiewicza.
Podstawowe parametry śluzy:
klasa budowli: IV
długość użytkowa komory: 29.15 m
szerokość użytkowa komory: 3.26 m
głębokość NWŻ nad progiem górnym: 1.15 m
głębokość NWŻ nad progiem dolnym: 1.63 m
długość całkowita: 55.61 m
spad maksymalny: 2.04 m
rzędna korony ścian: 96.48 - 98.00 m Kr
rzędna progu górnego: 95.50 m Kr
rzędna dna komory: 93.08 m Kr
rzędna progu dolnego: 93.08 m Kr
Powrót na górę
Śluza Mała Ruś
Śluza Mała Ruś znajduje się w miejscowości Zwierzewo, na obszarze gminy Ostróda. Śluza położona jest na szlaku
żeglugowym Miłomłyn - Ostróda - Jez. Szeląg. Śluza umożliwia pokonanie przez jednostki pływające różnicy poziomów
wody wynoszącej do 1.64 m między Jez. Szeląg Wielki a Jez. Pauzeńskim. Śluza została wybudowana w latach 1872 - 1876
i przebudowana w latach 1920-26. W latach 1990-91 została poddana generalnemu remontowi.
Mała Ruś jest śluzą komorową o konstrukcji ceglano - betonowej z wrotami wspornymi dwuskrzydłowymi
z cięgnami sztywnymi o napędzie ręcznym. Komora jest napełniana i opróżniana przez zastawki we wrotach.
Na wrotach znajdują się drewniane pomosty służące do obsługi zastawek. Nad stanowiskiem dolnym śluzy
znajduje się most drogowy o sklepieniu łukowym z cegły klinkierowej.
Podstawowe parametry śluzy:
klasa budowli: IV
długość użytkowa komory: 29.33 m
szerokość użytkowa komory: 3.19 m
głęb. NWŻ nad progiem górnym: 1.66 m
głęb. NWŻ nad progiem dolnym: 1.11 m
długość całkowita: 47.28 m
spad minimalny: 1.24 m
spad maksymalny: 1.64 m
rzędna korony ścian: 99.56 m Kr
rzędna progu górnego: 96.43 m Kr
rzędna dna komory: 95.58 m Kr
rzędna progu dolnego: 95.54 m Kr
Powrót na górę
Informacje i schematy pochodzą z "Zabytki Przemysłu i Techniki w Polsce: Kanał Ostródzko - Elbląski" pod red. Stanisława Januszewskiego, ze strony www.zegluga.com.pl oraz RZGW Gdańsk
|
